De dubbele materialiteitsanalyse (DMA) is het fundament van elk CSRD-verslag. Zonder een goed uitgevoerde DMA kunt u niet bepalen welke ESRS-standaarden u moet rapporteren, welke datapunten u moet verzamelen en welke doelstellingen u moet formuleren. Toch is de DMA voor veel bedrijven het meest onbekende onderdeel van het rapportageproces.
In deze gids leggen wij uit wat een dubbele materialiteitsanalyse precies inhoudt, hoe u deze stap voor stap uitvoert en welke valkuilen u moet vermijden.
Wat is een dubbele materialiteitsanalyse?
De dubbele materialiteitsanalyse beoordeelt elk duurzaamheidsthema vanuit twee perspectieven:
- Impact-materialiteit (inside-out): welke positieve en negatieve impact heeft uw organisatie op mens en milieu? Denk aan CO2-uitstoot, waterverbruik, arbeidsomstandigheden en mensenrechten in de keten
- Financiële materialiteit (outside-in): welke duurzaamheidsgerelateerde risico's en kansen beïnvloeden de financiële positie van uw organisatie? Denk aan klimaatrisico's, regelgevingswijzigingen, reputatieschade en marktkansen
Een thema is materieel als het vanuit minstens een van beide perspectieven significant is. Dit is het verschil met de traditionele (enkele) materialiteitsanalyse die alleen naar financiële materialiteit kijkt, zoals gebruikelijk was onder GRI en SASB.
De CSRD vereist via ESRS 1 dat elke rapporterende organisatie een dubbele materialiteitsanalyse uitvoert. Het resultaat bepaalt welke van de tien thematische standaarden (E1 t/m E5, S1 t/m S4, G1) u moet rapporteren.
Waarom is de DMA zo belangrijk?
De DMA is niet slechts een formaliteit. Het is het sturingsinstrument van uw hele CSRD-rapportage:
- Bepaalt de scope: welke ESRS-standaarden rapporteert u? Een thema dat niet materieel is, hoeft u niet te rapporteren (mits onderbouwd)
- Stuurt dataverzameling: alleen voor materiële thema's verzamelt u de volledige set datapunten. Dit scheelt enorm in tijd en kosten
- Basis voor doelstellingen: uw reductie- en verbeterdoelen vloeien voort uit de materiële thema's
- Audit-relevant: de accountant toetst of uw DMA deugdelijk is uitgevoerd. Een slechte DMA leidt tot opmerkingen of afkeuringen
Stap 1: Stakeholders identificeren
De eerste stap is het in kaart brengen van uw stakeholders. ESRS 1 maakt onderscheid tussen twee groepen:
- Affected stakeholders: personen of groepen die direct worden geraakt door uw bedrijfsactiviteiten. Dit zijn onder andere medewerkers, werknemers in de keten, lokale gemeenschappen, eindgebruikers van uw producten en ecosystemen
- Users of sustainability statements: partijen die uw duurzaamheidsinformatie gebruiken voor beslissingen. Dit zijn investeerders, banken, verzekeraars, klanten en toezichthouders
Maak een overzicht van al uw stakeholdergroepen en bepaal per groep:
- Wat is hun relatie met uw organisatie?
- Hoe worden zij geraakt door uw activiteiten (positief en negatief)?
- Welke invloed hebben zij op uw bedrijfsvoering?
- Hoe gaat u hen betrekken bij de DMA (enquête, interview, workshop)?
Praktische tip voor MKB: u hoeft niet tientallen stakeholdergroepen te consulteren. Focus op de vijf tot tien belangrijkste groepen. Een combinatie van een korte enquête en twee tot drie diepte-interviews levert vaak voldoende input op.
Stap 2: Duurzaamheidsthema's in kaart brengen
De ESRS bieden een voorgedefinieerde lijst van thema's als vertrekpunt. De tien thematische standaarden zijn:
Milieu (E)
- E1 Klimaatverandering: broeikasgasemissies, energieverbruik, klimaatadaptatie
- E2 Vervuiling: lucht-, water- en bodemvervuiling, gevaarlijke stoffen
- E3 Water en mariene hulpbronnen: waterverbruik, waterverontreiniging, impact op mariene ecosystemen
- E4 Biodiversiteit en ecosystemen: impact op ecosystemen, ontbossing, landgebruik
- E5 Circulaire economie: afval, grondstoffengebruik, productontwerp voor circulariteit
Sociaal (S)
- S1 Eigen werknemers: arbeidsomstandigheden, gelijke beloning, opleiding, gezondheid en veiligheid
- S2 Werknemers in de waardeketen: arbeidsomstandigheden bij leveranciers en onderaannemers
- S3 Getroffen gemeenschappen: impact op lokale gemeenschappen, landrechten, gezondheid
- S4 Consumenten en eindgebruikers: productveiligheid, gegevensbescherming, toegankelijkheid
Governance (G)
- G1 Zakelijk gedrag: anticorruptie, lobbyen, betalingsgedrag, klokkenluiders
Voor elk thema identificeert u de specifieke sub-topics die relevant zijn voor uw sector en activiteiten. Een voedselverwerkend bedrijf heeft andere sub-topics onder E1 (koeling, transport) dan een IT-bedrijf (datacenters, elektriciteit).
Stap 3: Impact-materialiteit beoordelen
Voor elk thema beoordeelt u de impacts, risico's en kansen (IRO's) vanuit het inside-out perspectief. De ESRS schrijven een specifieke methodiek voor:
Voor negatieve impacts:
- Ernst (severity): hoe ernstig is de impact? Dit wordt bepaald door drie factoren:
- Schaal (scale): hoe groot is de impact?
- Reikwijdte (scope): hoe breed is de impact? Hoeveel mensen of ecosystemen worden geraakt?
- Onherstelbaarheid (irremediability): is de impact omkeerbaar?
- Waarschijnlijkheid (likelihood): hoe waarschijnlijk is het dat de impact zich voordoet? (alleen voor potentiële impacts, niet voor feitelijke)
Voor positieve impacts:
- Schaal en reikwijdte: hoe groot en breed is de positieve bijdrage?
- Waarschijnlijkheid: hoe waarschijnlijk is het dat de positieve impact zich voordoet?
Gebruik een scoringsschaal (bijvoorbeeld 1 tot 5) voor elk criterium en vermenigvuldig de scores om tot een totaalscore per thema te komen. Stel een drempelwaarde vast waarboven een thema als materieel geldt.
Stap 4: Financiële materialiteit beoordelen
Parallel aan de impact-materialiteit beoordeelt u elk thema vanuit het outside-in perspectief: welke financiële risico's en kansen brengt dit thema met zich mee?
Per thema beoordeelt u:
- Financiële risico's: kan dit thema leiden tot hogere kosten, lagere omzet, waardevermindering van activa, hogere financieringskosten of boetes?
- Financiële kansen: kan dit thema leiden tot nieuwe markten, kostenbesparingen, hogere omzet of betere financieringsvoorwaarden?
Beoordeel elk risico en elke kans op:
- Omvang (magnitude): hoe groot is het potentiële financiële effect?
- Waarschijnlijkheid: hoe waarschijnlijk is het dat het effect zich voordoet?
- Tijdshorizon: op welke termijn speelt dit? Kort (0-1 jaar), middellang (1-5 jaar), lang (5+ jaar)
Voorbeeld: voor een productiebedrijf kan E1 (klimaatverandering) financieel materieel zijn vanwege: (1) CO2-heffingen die de kosten verhogen (risico, middellang), (2) klanten die leveranciers met een hoge footprint uitsluiten (risico, kort), en (3) energiebesparingen door verduurzaming (kans, kort-middellang).
Stap 5: Resultaten presenteren en valideren
De resultaten van de DMA worden doorgaans gepresenteerd in een materialiteitsmatrix: een grafiek met impact-materialiteit op de ene as en financiële materialiteit op de andere. Thema's die boven de drempelwaarde scoren op een of beide assen zijn materieel.
De validatie van de DMA omvat:
- Interne validatie: bespreek de resultaten met het management en de raad van commissarissen. Zij moeten de materiële thema's formeel goedkeuren
- Stakeholdervalidatie: deel de uitkomsten met de geconsulteerde stakeholders en vraag of zij de prioritering herkennen
- Documentatie: leg het volledige DMA-proces vast: de methode, de betrokken stakeholders, de scoringscriteria, de drempelwaarden en de onderbouwing per thema. Dit is essentieel voor de auditor
Het is belangrijk om niet alleen de materiële thema's te onderbouwen, maar ook te documenteren waarom niet-materiële thema's zijn uitgesloten. De auditor zal vragen stellen over uitsluiting van thema's die in uw sector typisch als materieel worden beschouwd.
Veelgemaakte fouten bij de DMA
- Alleen financiële materialiteit bekijken: dit was de oude aanpak (pre-CSRD). De CSRD vereist expliciet dat u ook de impact op mens en milieu beoordeelt. Een thema kan financieel niet materieel zijn maar wel materieel vanuit impact-perspectief
- Te weinig stakeholders betrekken: een DMA die alleen intern is uitgevoerd, zonder stakeholderconsultatie, zal door de auditor worden bekritiseerd. Betrek minimaal medewerkers, klanten en leveranciers
- Thema's uitsluiten zonder onderbouwing: als u E4 (biodiversiteit) uitsluit, moet u kunnen uitleggen waarom. "Niet relevant" zonder analyse is onvoldoende
- De DMA als eenmalige exercitie behandelen: de DMA moet jaarlijks worden geactualiseerd. Nieuwe regelgeving, veranderende marktomstandigheden en stakeholderverwachtingen kunnen de materialiteit van thema's wijzigen
- Geen link met de bedrijfsstrategie: de materiële thema's moeten terugkomen in uw strategie, doelstellingen en KPI's. Een DMA die losstaat van de bedrijfsvoering is een papieren tijger
Hulp nodig bij uw dubbele materialiteitsanalyse?
Kroll SR begeleidt organisaties door het volledige DMA-proces. Van de stakeholderidentificatie tot de materialiteitsmatrix en de documentatie voor de auditor. Onze aanpak is pragmatisch: we richten ons op een deugdelijk proces dat past bij de omvang en complexiteit van uw organisatie.
- Stakeholderanalyse: wij helpen bij het identificeren en consulteren van de relevante stakeholders
- IRO-beoordeling: wij begeleiden de scoring van impacts, risico's en kansen per thema
- Materialiteitsmatrix: wij stellen een visueel overzicht op van de materiële thema's
- Documentatie: wij zorgen voor audit-ready vastlegging van het volledige DMA-proces
- Koppeling met rapportage: de DMA-uitkomsten vertalen wij direct naar de benodigde ESRS-datapunten
Meer weten over onze ESG-verslaggeving of ESG advies? Of bent u benieuwd naar de CSRD-tijdlijn? Neem vrijblijvend contact op.
